DDbtn
PicPath
Juniperus | Gezenadam


Plantae | Coniferophyta | Pinopsida | Pinales | Cupressaceae

Juniperus


-

Toplam 12 takson
5 tür, 5 alttür, 2 varyete, 0 melez


Genel anlatım [1]

Ardıçlar çoğunlukla dioik, ender olarak monoik, ağaç veya çalı formunda odunsu ve herdemyeşil bitkilerdir. Kabuk yaşlı fertlerde şeritler halinde boyuna çatlaklı, kırmızımtırak veya kahverengidir. Tomurcuklar J. drupacea hariç çıplaktır. Yapraklar iğne veya pul yaprak biçimindedir. İğne yapraklar sürgünlere üçlü çevrel, pul yapraklar ise çapraz karşılıklı olarak dizilir. İğne yapraklar sert ve diken gibi batıcıdır. İğne yaprakların üst yüzünde belirgin bir şekilde bir veya iki stoma çizgisi ve iletim demetlerinin altında bir reçine kanalı bulunur. Erkek çiçek kozalakçıkları sürgünlerde pulların koltuklarında yer alır, sürgüne oturmuş veya üzeri pullu bir sapı vardır. Her bir erkek çiçek kozalakçığı çok sayıda etamin pulundan oluşur. Her bir etamin pulu 2-6 adet çiçek tozu torbası taşır. Dişi çiçek kozalakçıkları küre şeklinde olup ya pullu bir sap üzerinde ya da sürgünlerin ucunda yer alır. Dişi çiçekler karşılıklı veya çevrel dizilmiş 3-8 adet sivri uçlu puldan oluşur. Kozalaklar 1-2 veya 3 yılda olgunlaşır. Olgunlaşan kozalaklar etli ve üzümsü yapıda olup hiçbir zaman açılmazlar. Kozalaklar 1-12 adet tohum taşırlar. Tohumlar küçük, kanatsız, yuvarlak ya da yumurta biçimindedir, bazı taksonlarda reçine bezeleri bulunur (Eliçin, 1977; Yaltırık, 1988; Eckenwalder, 2009; Farjon, 2000, 2010).
Ardıçlar yaprak formu, dişi çiçek özellikleri ve kozalak pulu ile tohum taslağı özelliklerine göre üç ayrı seksiyona ayrılır (Adams, 2008):

  • Juniperus Seksiyonu: Yaprakların tümü iğne yaprak biçiminde ve sürgüne üçlü çevrel dizilmiştir. Erkek ve dişi çiçek kozalakçıkları sürgün ucunda değil yaprak koltuklarında yer alır. Kozalağın en uçtaki pulları arasında yer alan terminal durumlu 3 tohum taslağı vardır. Kozalak 3 üreyimli puldan oluşur ve tohumlar kaynaşmamıştır. Üsten bakılınca kozalak pullarının birleşme izleri üç kollu bir yıldızı andırır. Juniperus oxycedrus, J. communis
  • Caryocedrus Seksiyonu: Yapraklar iğne yaprak biçiminde, sert ve sivri uçlu olup sürgüne üçlü çevrel dizilmiştir. Erkek çiçek kozalakçıkları yaprak koltuklarında 3-6’sı bir arada demetler halinde yer alır. Dişi çiçek kozalakçıkları ise yaprak koltuklarında kısa bir sürgünün ucunda yan durumlu olarak bulunur. Tohum, kozalak pullarının odunlaşmasıyla oluşan sert bir koruyucu içinde yer alır. Diğer iki seksiyondan farklı olarak tomurcuklar pullarla örtülüdür. Juniperus drupacea
  • Sabina Seksiyonu: Yapraklar gençlik çağlarında iğne yaprak biçiminde ve sürgünlere üçlü çevrel dizilişli ve ileri yaşlarda iğne yaprak pul yaprak halini alır ve sürgüne çapraz karşılıklı olarak dizilir. Dişi çiçek kozalakçıkları sürgün ucunda yer alır ve genellikle karşılıklı dizilmiş 6 puldan oluşur. Tohum taslağı sayısı 3-9 (12) tanedir ve bu tohum taslakları kozalak pullarının arasında değil önlerinde teker teker veya çoğunlukla ikili, bazen de terminal durumlu ve tektir. Kozalak pullarının birleşme izleri futbol topu dilimlerini andırır. Juniperus excelsa, J. foetidissima, J. phoenicea, J. sabina

Juniperus cinsi, Türkiye’de 7 türle temsil edilir. Türkiye’de doğal yetişen bu 7 türe ilişkin tanı anahtarı aşağıda verilmiştir:

  • Yapraklar iğne yaprak şeklinde, erkek ve dişi çiçekler yaprak koltuklarında yan durumlu olarak yer alır.
    • Erkek çiçekler yaprak koltuklarında demetler halindedir, dişi kozalak 20-25 mm çapında; tohumlar serbest değil odunsu bir koruyucu tabaka içerisindedir. ...J. drupacea
    • Erkek çiçekler yaprak koltuklarında tek tek bulunur, dişi kozalak genellikle 18 mm’ yi geçmez; tohumlar serbesttir.
      • Yaprakların üst yüzeyinde beyazımsı bir stoma çizgisi var; olgun kozalak dumanlı siyahımsı renktedir. ...J. communis
      • Yaprakların üst yüzeyinde iki belirgin stoma çizgisi var; olgun kozalak turuncu-kırmızımsı renktedir. ...J. oxycedrus
  • Yapraklar pul yaprak şeklinde, erkek ve dişi çiçekler sürgünlerin ucunda yer alır.
    • Pul yaprakların kenarlarındaki yeşil olmayan zarımsı yapı dar ve ince dişlidir, olgun kozalak koyu kırmızı renktedir. ...J. phoenicea
    • Pul yaprakların kenarları yukarıdaki gibi değil, olgun kozalak koyu pembe ve siyahımsı renktedir.
      • Olgun kozalakların sapı geriye doğru kıvrıktır. ...J. sabina
      • Olgun kozalaklar düz veya düze yakın saplıdır.
        • Genç sürgünleri dört köşeli, tohumlar 1-2 adettir. ...J. foetidissima
        • Genç sürgünler yuvarlak, tohumlar 4-6 adettir. ...J. excelsa

Juniperus cinsinin Türkiye'deki doğal taxonları

Türkiye'den bildirilen Juniperus gözlemleri

Kaynaklar
1) Akkemik, Ü. (Ed). 2018. Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 684 s.
2) Dünyadaki bitki türleri listesi için PLANTS Database | USDA PLANTS veritabanından yararlanılmıştır (USDA (2019),https://plants.sc.egov.usda.gov/).
3) Bitkilerin varsa Türkiye'de tespit edilen türler listesi için BizimBitkiler.org.tr veritabanından yararlanılmıştır (Güner,A., Aslan,S., Ekim,T., Vural,M., Babaç,M.T., (edlr.), (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını. İstanbul.).


Creative Commons Lisansı Kim bu gezenadam


.