DDbtn
PicPath
";



Kiraz dipkurdu

Capnodis tenebrionis

(Fidan dipkurdu, Çopur, Çopurböcek)

Capnodis tenebrionis [ Karaburun / İzmir - Temmuz 2020 © Serdar Ölez ]
Karaburun / İzmir - Temmuz 2020 © Serdar Ölez
Küt başlı, siyah renkli, beyaz-açık gri desenli Capnodis tenebrionis'e sıcak ve güneşli havalarda gürültülü bir şekilde düz bir hat üzerinde uçarken rastlayabilirsiniz. Yön değiştirmek için büyük kavisler çizerler. Beslenmek veya yumurtalarını bırakmak için bir ağaca yaklaşıldığında etrafında dönerek saklanacak bir yer ararlar. Bir tehdit algıladıklarında ayaklarını vücudunun altına çekerek ölü taklidi yaparlar ve toprağa düşerek kuru yapraklar ve otlar arasında gizlenmeye çalışırlar. Özellikle larva evresinde başta kayısı, şeftali, erik, nektarin, kiraz gibi sert kabuklu meyve ağaçlarına önemli zararlar verebilirler.
Yeni gözlem bildir


Karaburun / İzmir - Temmuz 2020 © Serdar Ölez


Morfoloji

Ergin böcekler mat siyah renklidir;
pronotum
ve
elytra
üzerinde yer yer beyazımsı gri lekeler bulunmaktadır.
Anten
ler siyah renkli, sert ve seyrek kıllıdır. Başın üzeri düzensiz girintilidir, girinti içlerinde yer yer beyazımsı lekeler bulunur. Baş ile
pronotum
arası kirpik şeklinde sarı renkli kıllarla kaplıdır.
Pronotum
üzerinde
scutellum
’un önünde çevresi parlak siyah renkte olan bir çukur yer alır; 4'ü esas olmak üzere, çok sayıda düzgün veya düzgün olmayan şekilde parlak, siyah renkte kabartılar bulunur; kabartılı alanların dışındaki kısım içleri beyazımsı gri ve bazen de kahverengimsi renkli derin düzensiz girintilerle kaplıdır.
Elytra
serttir; uzunluğu 2/3’ünden sonra daralır ve ucu küt olarak biter; üzerinde derin girintiler bulunmakla birlikte, bunlar birbirlerine çok yakın olmadığından kesiksiz çizgiler görünümünde değildir; ayrıca yer yer
pronotum
’dakine benzer renk değişiklikleri olabilir. Vücudun ventrali de, dorsali gibi çukurcukludur. Ön ve orta
coxa
çevresi yoğun sarımsı renkli kıllarla kaplıdır. Arka
coxa
nın gerisinde bir çıkıntı bulunur.
Femur
ve
tibia
çukurcukludur;
tibia
nın üzeri kısa dikenlerle kaplıdır ve tırnaklarında diş yoktur;
tarsus
un son segmenti öncekilerden daha uzundur. 

Görseller





Gözlemler

.
  • Karaburun / İzmir
    Temmuz 2020 © Serdar Ölez
  • Karaburun / İzmir
    Temmuz 2020 © Serdar Ölez

Sınıflandırma

Eukarya
Animalia
Arthropoda
Insecta
Coleoptera
Buprestidae
Capnodis
Tenebrionis

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Capnodis tenebrionis Linnaeus, 1761
Sinonimler (Tam liste)

- Buprestis moluccensis Voet, 1806
- Buprestis naevia Gmelin, 1790
- Capnodis deglabrata Obenberger, 1917
- Capnodis undulata Fleischer, 1917
- Capnodis variegata Goeze, 1777
İngilizce

Flatheaded woodborers

Başka başka...

  • Yayılış
    Capnodis tenebrionis'in Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Bulgaristan, Cazayir, Çekoslovakya, Fas, Fransa, Irak, İran, İspanya, İsrail, İsviçre, İtalya, Kıbrıs, Lübnan, Macaristan, Malta, Portekiz, Romanya, Sovyetler Birliği’nin güney kesimleri, Suriye, Ürdün, Tunus, Yugoslavya, Yunanistan ve Türkiye’de bulunduğu gözlenmiştir; Türkiye özelinde ise Adana, Ankara, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Kırıkkale, İstanbul, İzmir, Malatya, Sakarya, Siirt ve Şanlıurfa'da gözlemlendiği belirtilmektedir.
  • Konukçular
    Capnodis tenebrionis'in önemli konukçuları Amygdalus communis, Armeniaca vulgaris, Cerasus avium, C. mahaleb, C. vulgaris, Cotoneaster raumiflora, Crataegus monogyna, C. oxyacantha, Cydonia oblonga, Eriobotrya japonica, Malus sylvestris mitis, Mespilus germanica, Padus avium, Persica vulgaris, Prunus cocomilia var. cocomilia, P. divaricata, P. domestica, P. domestica insititia, P. domestica syriaca, P.mariana, P. spinosa, Pyrus communis, Rubus sp., Pistacia vera, Olea europaea’dır. Capnodis tenebrionis meyve bahçeleri dışında nadiren yabani konukçu bitkilerde rastlanmıştır.
  • Etoloji
    Sıcak ve güneşli havalarda gürültü ile düz bir hat üzerinde uçar ve yön değiştirmek için büyük kavis çizerler. Yaklaşıldığında ağacın veya dalın ekseni etrafında dönerek saklanmaya çalışırlar, yakalanacağı anda ayaklarını vücudunun altına çekerek ölü taklidi yapar ve kendini toprağa atarak kuru yapraklar ve otlar arasında gizlenmeye çalışır.
  • Yaşam döngüsü
    Yumurtadan çıkan larvalar 2 mm boyunda ve çok tüylüdür. Capnodis cinsi için larva boyu türe, gelişme dönemine ve beslenme durumuna göre 80 mm’ye kadar ulaşabilir. Larva genellikle sarımsı renkte olup 13 segmentli ve yassıdır. Baş protoraksa derince sokulmuştur; protoraks yassı ve diğer segmentlerden çok daha geniştir. Genç larva çok tüylüdür; birinci gömlekten sonra tüyler kaybolur. Larva gelişimi 6-18 ay sürer. Köke giren larva kök kabuğunun altında kambiyum tabakası ile beslenip büyür. Köklerde beslenerek olgunlaşan larvalar, kök içerisinde veya kök boğazında pupa oluşturur.
    Pupa dönemi bir ay kadardır. Pupalardan yumurtlama dönemine bağlı olarak ilki Temmuz-Ağustos aylarında, ikincisi Ekim-Kasım aylarında olmak üzere iki ayrı dönemde ergin çıkışı görülür. İkinci batım erginler kışı ağaç kovuklarında, yaprak altında ve toprakta hareketsiz olarak geçirirler.
    Erginler ilkbaharda aşı gözü ve taze sürgünlerde oburca beslenip, sıcaklık 25-26°C’ nin üstüne çıktığında çiftleşir ve yumurta bırakırlar. Yumurtlama dönemi ilk batım erginler için Eylül-Ekim aylarında, ikinci batım için Haziran-Temmuz aylarında gerçekleşir. Dişi yumurtalarını tek tek veya 5-10 ve daha büyük gruplar halinde sıklıkla kök boğazı civarındaki kuru toprağa bırakır. Dişiler ömürleri boyunca (ortalama 3-4 ay) ortalama 1000'in üzerinde yumurta bırakırlar. Yumurtalar ilk bırakıldıklarında yumuşak ve sarı renktedir; kısa sürede sertleşerek süt beyazı rengini alır. Yumurtalar 28°C’de 7-12 günde olgunlaşır ve açılır.
  • Predatör ve Doğal Düşmanları
    Hindiler, Tavuklar, Bataklık serçesi (Passer hispaniolensis), Şehir kargası (Corvus monedula), Şehir serçesi (Passer domesticus), diğer bazı böcek türleri (Melanotus spp.), bazi biyolojik kontrol unsurları (Steinernema carpocapsea, Beauveria bassiana).
  • Zararları ve Mücadele Yöntemleri
    Özellikle sert çekirdekli meyve ağaçlarının kök boğazı veya kök boğazı civarında toprakta oval şekilde deliklerin görülmesi, ağaç altlarında sap dibinden yenmiş taze yaprakların bulunması, aşı gözlerinin veya taze sürgünlerin kemirilmiş olması Capnodis türlerinin varlığına işaret edebilir. Capnodis türlerinin hem erginleri hem de larvaları ağaçlara zarar verir. Erginler konukçusu oldukları bitkilerin yapraklarını çok ender olarak ve az miktarda yer fakat genç sürgünleri, aşı gözlerini, yaprak saplarını (özellikle strese girmiş ağaçlarda) oburca yiyerek tahrip eder ve büyük zarar verir. Esas zararı larvalar meydana getirir. Genç larva toprak yüzeyinden aşağıda, kök kabuğunun altında bulunur ve kambiyum tabakasını kemirir. Larva kök kabuğu altında galeriler açar, bitkinin beslenmesine engel olur, galerilerin içi pislik ve talaş ile doludur. Olgun larva kök boğazında kabuk altında beslenerek zarar oluşturur, beslenme sonucu ağaçlar kurur. Fidan dip kurtları herhangi bir nedenle strese girmiş, bakımsız ve susuzluk çeken meyve ağaçlarına ve kavaklara büyük ölçüde zarar verir. Ağaçlarda önce büyüme durur, sonra larva sayısının çoğalması ile gittikçe artan bir zayıflık ve sonunda ölüm görülür. Fidanlar aynı yıl, diğer ağaçlar ise 3-5 yıl içinde kururlar.
    Ticari meyve bahçelerinde dipkurtları ile mücadele önemlidir; 1970’li yıllarda C. tenebrionis İspanya’daçok büyük zararlara yol açmış, özellikle kayısı bahçelerinin büyük alanlarda sökülmesine neden olmuştur. Capnodis türleri ile kültürel, mekanik ve biyolojik mücadeleler olumlu sonuçlar vermektedir. Ağaç altlarında erginlerin kolayca saklanabileceği yüksek boylu ot çalı gibi bitkilerin temizlenmesi; toprağın nemli tutulması; gübrelemeye önem verilerek ağaçların güçlü tutulması; sürüm yapılırken köklere zarar verilmemesi gibi yöntemler Capnodis türlerinin ağaca yerleşmesine büyük ölçüde engel olacaktır. Sabah erken saatlerde ve akşamüzeri gövde ve kök boğazından erginlerin toplanması; ağaç dibine dökülmüş olan sap dibi veya yenik yaprakların bulunduğu fidanların sarsılması ve yere düşürülen erginlerin toplanması gibi mekanik yöntemler de Capnodis türlerinin ağaca daha fazla zara vermesine engel olacaktır. Biyolojik kontrol unsurları da Capnodis türleri ile mücadelede etkin olarak kullanılmaktadır; biyolojik mücadele de kullanılacak nematod veya mantar seçimi kullanılacağı ağaç gözetilerek yapılmalıdır, aksi takdirde ağaç ikincil nedenlerle enfekte olabilir. Ne yazık ki Capnodis türleri ile mücadelede kimyasal yöntemler en etkin olanlardır. Kimyasal mücadele mutlaka reçetelere uygun şekilde ve ölçülü yapılmalıdır! Yanlış yapılan kimyasal mücadelenin uygulamaları kısa dönemde yapıldığı ağaç ve bahçeye, uzun dönemde ise tüm dünyaya olumsuz etkileri olacaktır.

Kaynaklar

  1. Karaca, Z. (2012). Malatya ili kayısı bahçelerinde bulunan Capnodis türleri, yoğunlukları ve zarar oranlarının belirlenmesi [Master's thesis]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=rcbWnuqW6HxCZ_98ARapgvt5K_JYmmLACaWpkcFYfeH7Mw-_mffCRfdnCEMvk-Qj
  2. Bitki Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları. (n.d.). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Bitki%20Zararl%C4%B1
  3. Listelenen kaynaklar Capnodis tenebrionis hakkında ilave bilgiler içerebilir...
    Ulusal Tez Merkezi
    DergiPark
    Wikipedia
    Wikispecies
    Google Images
    Encyclopedia of Life
    GBIF Database
    JSTOR Plant DB
    Animal Base Project






Creative Commons Lisansı Kim bu gezenadam


.